Drewno – najwdzięczniejszy materiał budowlany

Drewno to jeden z najstarszych materiałów budowlanych. W Polsce może kojarzyć się z wiejskimi chatami, choć nie brakuje tu również okazałych wilii. Obecnie z drewna buduje się nawet wieżowce. Mjøstårnet w Norwegii mierzy 85,4 metra i ma 18 pięter.

zdj. Aotearoa, autor nieznany, NinaRundsveen

A jakie zastosowanie ma drewno w architekturze krajobrazu? I jakie są jego podstawowe właściwości, dzięki którym tak chętnie jest wykorzystywany w budownictwie?

---

Drewno w ogrodzie i w parku

W największym skrócie – drewno ma bardzo szerokie zastosowanie w architekturze krajobrazu. Wykorzystujemy je do budowy elementów małej architektury i nawierzchni, jako element techniczny lub czysto dekoracyjny. Zróbmy szybki przegląd elementów, które można wykonać z drewna:

Przykłady zastosowania drewna w ogrodzie znajdziesz na naszej tablicy na Pinterest: Materiały i konstrukcje / drewno

Właściwości drewna

Ekologia

Zacznijmy od tego, co jest największą zaletą drewna. Jest to materiał ekologiczny, ponieważ:

• jest surowcem odnawialnym (na koniec jeszcze do tego wrócimy);
• pozyskanie drewna ma stosunkowo niski ślad węglowy;
• jest trwałe i może być użytkowane przez wiele lat;
• może być naprawiane, czyli czas jego użytkowania jest wydłużany;
• może być ponownie wykorzystane w całości lub przetworzone;
• jest biodegradowalne, czyli nie generuje śmieci.

Właściwości fizyczne

Zapoznajmy się z kilka podstawowymi pojęciami:

• wytrzymałość mechaniczna – dobrze przenosi obciążenia, szczególnie wzdłuż włokien;
• twardość zależna jest od gatunku, wpływa na odporność na zarysowania, ścieranie, wgniecenia;
• higroskopijność – pochłania i oddaje wilgoć do otoczenia;
• skurcz i pęcznienie – drewno pracuje, zmienia wymiary pod wpływem wilgotności;
• podatność na biodegradację – niezabezpieczone drewno może być niszczone przez grzyby, owady i mikroorganizmy;
• palność – jest materiałem palnym, ale podczas pożaru tworzy warstwę zwęgloną, która spowalnia dalsze spalanie;
• łatwość obróbki – można je ciąć, wiercić, szlifować, łączyć nawet przy użyciu ręcznych narzędzi (o czym przekonamy się na zajęciach praktycznych);
• estetyka – rysunek, kolor, układ słojów różnią się w zależności od gatunku. Kolor drewna zmienia się pod wpływem powietrza, wody.

Wybór drewna

Skupmy się na kilku parametrach, które mają szczególne znaczenie w obróbce drewna:

• suche / mokre

Po ścięciu drewno ma 30% wilgotności. Aby móc je swobodnie obrabiać musimy je wysuszyć do 10-12%. Suszenie obywa się w sposób naturalny (składowanie w suchym, przewiewnym miejscu przez odpowiednio długi czas) lub sztuczny (w komorach z przepływem ciepłego powietrza).

• twarde / miękkie

Te pojęcia należy rozumieć zupełnie dosłownie. Są gatunki drzew, których drewno jest wyjątkowo gęste i twarde. Jego obróbka jest trudniejsza, wymaga więcej wysiłku (szczególnie w przypadku obróbki ręcznej). Plusem twardego drewna jest jednak jego wytrzymałość i często też odporność na warunki atmosferyczne czy uszkodzenia mechaniczne. Drewno miękkie jest łatwe w obróbce, ale wymaga dobrego zabezpieczenia przed urazami czy wodą.

Klasa / Twardość	Przykładowe gatunki
I. drewno bardzo miękkie	balsa, topola, wierzba, świerk, jodła
II. drewno miękkie	lipa, sosna, jodła, kasztanowiec
III. drewno średnio twarde	wiąz, orzech, brzoza, modrzew
IV. drewno twarde	dąb, buk, jesion, jatoba, teak
V. drewno bardzo twarde	grab, robinia, palisander, cis
VI. drewno niewiarygodnie twarde	heban, kokos

• wzdłuż i w poprzek

Wybierając drewno musimy zwrócić uwagę, w jaki sposób przebiegają włókna. Przebieg włókien wpływa na wytrzymałość, sposób obróbki, podatność na pękanie, wygląd i stabilność drewna.

• nieobrzynane / obrzynane

Jak powstaje drewno? Po ścięciu drzewo trafia do tartaku, gdzie jest suszone i obrabiane. Produkt wytwarzany przez tartaki nazywamy tarcicą. Wyróżniamy tarcicę nieobrzynaną, czyli taką, która została pocięta na wąskie pasy, ale brzegi zostały jeszcze nieobronione. Są zaokrąglone i ze śladami kory. Z kolei tarcica obrzynana, która ma wszystkie boki obronione. Przykładem może być klasyczna deska.

zdj. tartom.com.pl

• deski / bale / listwy / krawędziaki

Skoro jesteśmy już przy tarcicy. Tarcica obrzynana poddawana jest dalszej obróbce. Poprzez przycięcie i struganie możemy otrzymać deski, bale, listwy czy krawędziaki. Różnią się one wymiarami, określone bardzo precyzyjnie przez Polskie Normy. W praktyce często nazwy te używane są wymienne. Zamieszanie wprowadza dodatkowo słowo kantówka, które nie jest nazwą fachową, ale bardzo często stosowaną w marketach budowlanych.

• deski – elementy o grubości 19–45 i szerokości 75–250 mm,
• bale – elementy o grubości 50–100 i szerokości 100–250 mm,
• listwy – elementy o przekroju poprzecznym od 12/24 do 29/70 mm,
• łaty – elementy o przekroju poprzecznym od 38/63 do 75/140 mm,
• krawędziaki – elementy o przekroju od 100/100 do 175/175 mm,
• belki – elementy o przekroju od 200/200 do 275/275 mm.

nazwa	wymiary (w mm)
deski	gr. 19-45, sz.75-250
bale	gr. 50-100, sz. 100-250
listwy	przekrój od 12/24 do 29/70
łaty	przekrój od 38/63 do 75/140
krawędziaki	przekrój 100/100 do 175/175
belki	przekrój 200/200 do 275/275

• kolor

Drewno może różnić się kolorem w zależności od tego, z jakiego drzewa zostało pozyskane. Z czasem drewno zmienia kolor pod wpływem powietrza i wody. Kolor drewna możemy również zmienić poprzez stosowanie bejc czy farb (wrócimy do tego).

zdj. westwing.pl

Materiały drewnopochodne

Do tej pory mówiliśmy tylko o litym drewnie. Ale produktów pochodzących z drewna jest o wiele więcej. Wytwarzane się je z drewna lub jego pozostałości, które są rozdrabniane, prasowane, sklejane albo formowane w nowe wyroby.

Oto najważniejsze z nich:

• sklejka – płyta sklejona z cienkich arkuszy drewna. Arkusze układane są naprzemienne, tak, aby włókna jednej warstwy krzyżowały się z włóknami warstw sąsiednich. Sklejka jest odporna na wilgoć i nie zmienia wymiarów czy kształtu. Odmianą sklejki jest LVL (tarcica laminowana), której warstwy układne są zawsze w tym samym kierunku.
• klejonka – elementy drewniane wykonane ze sklejonych lub łączonych na mikrowczepy kawałków litego drewna;
• płyty wiórowe – wykonane są z wiórów drzewnych o określonych wymiarach, spajanych klejem pod ciśnieniem. Wykorzystuje się zarówno płyty surowe, jak i laminowane. Przykładem płyty wiórowej jest OSB (płyta o wiórach orientowanych) i MFP (płyta wielofunkcyjna).
• płyty pilśniowe – powstają ze spilśnionych, czyli splątanych ze sobą włókien roślin drzewiastych i innych (np. lnu, konopi), sprasowanych pod wysokim ciśnieniem. Rozróżniamy płyty o różnej gęstości (LDF, MDF, HDF).

W architekturze krajobrazu wykorzystujemy przede wszystkim drewno lite, sklejki wodoodporne, płyty OSB i MFP (jako podbudowa) czy specjalistyczne drewno klejone.

FSC

Mówiliśmy o tym, że drewno jest ekologiczne i jest surowcem odnawialnym. Jednak pozyskiwanie drewna można przeprowadzić w sposób odpowiedzialny lub szkodliwy dla środowiska. Dlatego międzynarodowa organizacja FSC (Forest Stewardship Council) opracowała zestaw zasad, a firmom, które ich przestrzegają przyznaje certyfikat.

Jeśli drewno lub produkt wykonany z drewna opatrzony jest certyfikatem FSC, oznacza to, że drewno zostało pozyskane z lasów zarządzanych zgodnie z zasadami odpowiedzialnej gospodarki leśnej. Obejmuje to m.in. ochronę przyrody i bioróżnorodności, poszanowanie praw pracowników i lokalnych społeczności oraz kontrolę pochodzenia drewna w łańcuchu dostaw.

---

W kolejnych wpisach poznasz podstawowe metody i narzędzia do obróbki drewna oraz sposoby jego konserwacji.