Ukształtowanie terenu w dużym stopniu decyduje o charakterze działki. Wpływa zarówno na sposób poruszania się po niej – dojścia i dojazdy – jak i na odprowadzanie wód opadowych. Rzeźba terenu może mieć charakter naturalny albo zostać przekształcona przez człowieka. Można pozostawić istniejący układ i nawet go wyeksponować, podkreślając naturalne formy terenu. Jeśli jednak zajdzie taka potrzeba, możliwa jest także jego modyfikacja – na przykład poprzez zmianę przebiegu poziomic, wykonanie tarasów lub wprowadzenie dodatkowych urozmaiceń.
Dzisiejszy wpis dedykuję wszystkim właścicielom działek na stoku. Uczniom przydadzą się informacje o sposobach zabezpieczania skarp (kiszka!).
Naturalne nachylenie gruntu
W lekcji o różnicach poziomów wspominałam o naturalnym nachyleniu skarpy. Dla przypomnienia – jeśli usypiemy pagórek z ziemi ogrodowej i będzie on miał 40º (przy suchej ziemi) jego kształt się utrzyma bez dodatkowym wzmocnień. Ale pagórek z piasku o takim samych nachyleniu będzie się osypywał. Maksymalne nachylenie dla piasku drobnego wynosi 25º. Z kolei pagórki z gliny ciężkiej mogą mieć nawet 45º.
Metody zabezpieczania skarp
A co, jeśli mamy skarpę nachyloną pod większym stopniem? O kilku sposobach poradzenia sobie z tym już pisałam – możemy wprowadzić tarasy i mury oporowe. Możemy też zachować taki spadek, ale go dodatkowo zabezpieczyć.
Rośliny zadarniające i okrywowe
Najbardziej naturalnym sposobem stabilizacji skarpy jest wykorzystanie roślin. Gęsty system korzeniowy wzmacnia glebę i ogranicza jej wymywanie przez wodę. Najlepiej sprawdzają się gatunki szybko rosnące, tworzące zwarte kobierce i odporne na suszę. Takie jak: barwinek, runianka, jałowce płożące, irga pozioma, trzmielina Fortune’a, macierzanka, kostrzewa sina czy rozchodniki.
Płaty darni
Zabezpieczanie skarp płatami darni polega na pokryciu ich powierzchni fragmentami darni wyciętej wraz z warstwą gleby i systemem korzeniowym traw. Takie płaty układa się ściśle obok siebie na przygotowanej skarpie, często w układzie przypominającym cegły, aby zwiększyć stabilność pokrycia. Następnie darń dociska się do podłoża i w razie potrzeby mocuje drewnianymi kołkami. System korzeniowy traw szybko zrasta się z podłożem, dzięki czemu powierzchnia skarpy zostaje ustabilizowana, a gleba jest chroniona przed spłukiwaniem przez wodę i działaniem wiatru. Metoda ta daje szybki efekt zazielenienia i najlepiej sprawdza się na skarpach o niewielkim lub umiarkowanym nachyleniu.
Geokraty i geosiatki
W przypadku bardziej stromych skarp stosuje się materiały techniczne stabilizujące grunt. Geokrata to przestrzenna struktura z tworzywa sztucznego przypominająca plaster miodu. Po rozłożeniu na skarpie komórki wypełnia się ziemią lub kruszywem, a następnie obsiewa trawą lub obsadza roślinami. Geosiatki działają jak zbrojenie – stabilizują podłoże i ograniczają przemieszczanie się materiału.
Na rysunku przedstawiono system z geokratą wkopaną w grunt. To rozwiązanie zależy od modelu, niektóre układa się bezpośrednio na gruncie. Uwaga! W przeciwieństwie do geokrat stosowanych w nawierzchniach, tutaj nie potrzebna jest podbudowa.
Palisady i murki oporowe
Przy dużych różnicach wysokości skarpy często przekształca się w system tarasów. Wówczas stosuje się elementy konstrukcyjne utrzymujące grunt. Nie zawsze muszą to być duże mury oporowe, o których już pisaliśmy. Możemy też wprowadzić mniejsze tarasy chronione palisadą betonową lub drewnianą, gabionami lub betonowymi donicami.
Narzut kamienny
Narzut kamienny to metoda zabezpieczania skarp polegająca na pokryciu ich powierzchni warstwą luźno ułożonych kamieni. Tworzą one ochronną warstwę, która ogranicza spływ wody i zapobiega wypłukiwaniu oraz osuwaniu się gleby. Najczęściej stosuje się kamień łamany lub kamienie polne o dość dużej średnicy, aby nie były przemieszczane przez wodę. Narzut kamienny jest rozwiązaniem trwałym i odpornym na działanie czynników atmosferycznych, dlatego często wykorzystuje się go na stromych skarpach oraz przy brzegach zbiorników wodnych. W ogrodach dobrze komponuje się z roślinnością odporną na suszę, którą można sadzić w przestrzeniach pomiędzy kamieniami.
Maty przeciwerozyjne
Na świeżo uformowanych skarpach często stosuje się maty z włókna kokosowego lub jutowego. Chronią one powierzchnię gleby przed spłukiwaniem przez deszcz do czasu, aż rośliny się ukorzenią. Maty rozkłada się na powierzchni skarpy, mocuje do podłoża szpilkami i obsiewa trawą lub sadzi rośliny. Po kilku sezonach materiał ulega biodegradacji, ale skarpa pozostaje na miejscu dzięki korzeniom roślin, które już zdążyły się rozwinąć.
Kiszki faszynowe
Kiszki faszynowe to naturalna metoda zabezpieczania skarp polegająca na układaniu w poprzek zbocza cylindrycznych wiązek gałęzi, najczęściej z wierzby. Takie wiązki, związane drutem lub sznurkiem, mocuje się do podłoża za pomocą drewnianych palików. Ułożone poziomo kiszki działają jak niewielkie progi, które spowalniają spływ wody po skarpie i zatrzymują przemieszczającą się glebę. Dzięki temu ograniczają erozję i ułatwiają ukorzenianie się roślin.
Metoda ta jest ekologiczna i dobrze wpisuje się w ogrody naturalistyczne oraz tereny w pobliżu wody. Może służyć do umacniania całej skarpy lub jej podnóża, w bezpośrednim sąsiedztwie z wodą.
Jakie rozwiązanie wybrać?
Na wybór zastosowanego rozwiązania wpływają warunki terenowe (nachylenie skarpy), ale również styl ogrodu
Im większe nachylenie skarpy, tym częściej stosuje się rozwiązania konstrukcyjne, a nie tylko biologiczne. Zwróć uwagę, że często najlepsze efekty daje łączenie metod, na przykład:
- geokrata + rośliny okrywowe
- kiszki faszynowe + wysiew roślin
- murki oporowe + rabaty tarasowe
Przekroje do przerysowania
Rysunki pokazane w tej lekcji pochodzą z zeszytu ćwiczeń Mała architektura. Przekroje. Znajdziesz w nim wszystkie najważniejsze przekroje, rzuty i detale małej architektury, o których uczymy się w kwalifikacji OGR.04 i OGR.13 (i na studiach). Zachęcam nie tylko do ich przeanalizowania, ale również do przerysowania, najlepiej w odpowiedniej skali (np. 1:20) i z uwzględnieniem grubości linii. W ten sposób o wiele łatwiej będzie Ci je zapamiętać.
