Jak zazielenić dachy budynków

Zielone dachy są jednym z rozwiązań wspierających zrównoważone projektowanie miast. Pozwalają wykorzystać powierzchnie dachów do wprowadzenia roślinności, dzięki czemu poprawiają retencję wód opadowych, ograniczają nagrzewanie budynków i otoczenia oraz zwiększają udział terenów biologicznie czynnych. Mogą być stosowane zarówno na nowych obiektach, jak i – po odpowiednim przygotowaniu konstrukcji – na istniejących budynkach.

Zalety zielonych dachów

Dlaczego warto? Główne zalety zielonych dachów to:

Retencja wód opadowych – zatrzymują część opadów i spowalniają ich odpływ do kanalizacji.
Ograniczenie efektu miejskiej wyspy ciepła i poprawa mikroklimatu – obniżają temperaturę powierzchni dachów i otaczającego powietrza.
Lepsza izolacyjność budynku – zmniejszają nagrzewanie pomieszczeń latem i ograniczają straty ciepła zimą.
Poprawa jakości powietrza i tłumienie hałasu – rośliny wychwytują pyły oraz wiążą dwutlenek węgla, warstwy zielonego dachu pochłaniają i rozpraszają dźwięki
Tworzenie siedlisk dla organizmów i wsparcie bioróżnorodności – zapewniają miejsce życia i źródło pokarmu dla owadów zapylających, ptaków i innych zwierząt.
Zwiększenie powierzchni biologicznie czynnej – częściowo rekompensują utratę terenów zieleni w gęsto zabudowanych miastach.
Poprawa estetyki budynków – podnoszą walory krajobrazowe i wizualne zabudowy.
Możliwość stworzenia przestrzeni użytkowej – dachy intensywne mogą pełnić funkcję ogrodów, tarasów lub miejsc rekreacji.

* Powierzchnia biologicznie czynna

Drobne wyjaśnienie jednej z powyższych zalet. Powierzchnia biologicznie czynna to teren umożliwiający naturalną wegetację roślin oraz retencję wód opadowych. Do jej bilansu można wliczyć także zielone dachy i tarasy, o ile spełniają wymagania określone w przepisach. Zgodnie z § 3 pkt 22 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, 50% powierzchni stropodachów i tarasów urządzonych jako stałe trawniki lub kwietniki, zapewniających naturalną wegetację roślin, można zaliczyć do powierzchni biologicznie czynnej. Oznacza to, że dach zielony o powierzchni 100 m² zwiększa bilans powierzchni biologicznie czynnej o 50 m².

Czasami Miejscowy Plan Zagospodarowania Terenu lub decyzja o warunkach zabudowy może podawać inny sposób obliczania, więc warto sprawdzić te zapisy.

Przykłady

Zielone dachy nie są nowym wynalazkiem. Izolacyjne właściwości roślinności wykorzystywane są od dawna, szczególnie w krajach o chłodniejszym klimacie.

Jeden z najciekawszych zielonych dachów w Polsce znajduje się w Warszawie, na Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Został zaprojektowany przez architektkę krajobrazu Irenę Bajerską i otwarty w 2002 roku. Jest jednym z największych ogrodów dachowych w Europie – zajmuje ponad 1 ha, z czego ponad 5000 m² pokrywa roślinność. Składa się z dwóch części: dolnej z kaskadą i stawem oraz górnej, podzielonej na ogrody tematyczne o różnych kolorach i charakterze. Rośliny posadzono na warstwie podłoża o grubości około 30 cm, dobierając gatunki odporne na trudne warunki panujące na dachu. Ścieżki, kładki i tarasy widokowe łączą poszczególne części ogrodu, oferując widok na panoramę Warszawy i Wisłę.

Jeszcze trochę przykładów:

Co to jest dach?

Może się wydawać, że zielone dachy nie są zbyt popularne. Nie widuje się ich przecież na co dzień. Jest ich więcej, niż myślisz! Zdjęcia poniżej przedstawiają Parc de les Glòries w Barcelonie. To przykład przekształcenia zdegradowanej przestrzeni komunikacyjnej w zieloną przestrzeń publiczną. Wcześniej miejsce to zajmował rozległy węzeł drogowy, a po przebudowie część infrastruktury samochodowej przeniesiono do tuneli. Na powierzchni powstał park z dużą ilością roślinności, terenami rekreacyjnymi, ogrodami deszczowymi i przestrzeniami dla mieszkańców.

Rodzaje zielonych dachów

Najczęściej zielone dachy dzieli się ze względu na sposób użytkowania i grubość warstw wegetacyjnych na trzy podstawowe typy – dach ekstensywny, półintensywny i intensywny. Istnieje jednak wiele podtypów i różnych rozwiązań, jak dach odwrócony lub dach ekstensywny lekki itd. Każda firma zajmująca się budową takich dachów ma własne rozwiązania. Przeanalizujmy kilka przykładów. Zacznijmy jednak od wyjaśnienia czym jest dach odwrócony, ponieważ wszystkie poniższe rysunki przedstawiają właśnie taką odmianę.

Dach odwrócony jest odmianą dachu płaskiego, w której zmieniono kolejność warstw izolacyjnych. W przeciwieństwie do tradycyjnego układu, hydroizolacja znajduje się bezpośrednio na konstrukcji dachu, natomiast warstwę termoizolacyjną układa się dopiero nad nią.

Dach ekstensywny

Dach ekstensywny jest najprostszym i najlżejszym rodzajem zielonego dachu. Charakteryzuje się niewielką grubością warstwy podłoża, dlatego obsadza się go przede wszystkim roślinami odpornymi na suszę, takimi jak rozchodniki, rojniki, mchy oraz niektóre gatunki traw i ziół. Nie jest przeznaczony do codziennego użytkowania, a jego pielęgnacja ogranicza się do okresowych przeglądów, usuwania chwastów i sporadycznego podlewania podczas długotrwałej suszy.

Jeszcze lżejszym rozwiązaniem jest dach z matą wegetacyjną z wcześniej wyhodowaną roślinnością, najczęściej rozchodnikami. Maty układa się bezpośrednio na przygotowanych warstwach dachu, dzięki czemu efekt zazielenienia jest widoczny natychmiast po montażu. Rozwiązanie to skraca czas realizacji, ogranicza ryzyko wymywania podłoża i ułatwia uzyskanie równomiernego pokrycia roślinnością. To rozwiązanie przeznaczone jest dla konstrukcji o ograniczonej nośności, jak wiaty przystankowe lub garaże.

Dach intensywny

Dach intensywny jest najbardziej rozbudowanym rodzajem zielonego dachu i pod względem funkcji przypomina tradycyjny ogród. Gruba warstwa podłoża umożliwia uprawę bylin, traw ozdobnych, krzewów, a nawet niewielkich drzew. Dach intensywny może pełnić funkcję przestrzeni rekreacyjnej lub wypoczynkowej, jednak wymaga odpowiednio wytrzymałej konstrukcji, systemu nawadniania oraz regularnej pielęgnacji.

Budowa zielonego dachu

Zielony dach składa się z kilku warstw, z których każda pełni określoną funkcję. Ich zadaniem jest ochrona konstrukcji budynku przed wodą i przerastaniem korzeni, odprowadzanie nadmiaru wody, magazynowanie wilgoci oraz stworzenie odpowiednich warunków do wzrostu roślin. Układ i grubość poszczególnych warstw zależą od rodzaju zielonego dachu oraz planowanej roślinności.

Przykładowy układ warstw widzisz na rysunkach powyżej. Wyjaśnijmy, jakie mają znaczenie:

Warstwa hydroizolacja – zabezpiecza konstrukcję przed przenikaniem wody. W zielonych dachach stosuje się materiały odporne na przerastanie korzeni lub dodatkową warstwę przeciwkorzenną.
Warstwa termoizolacyjna – ogranicza straty ciepła zimą i nagrzewanie się budynku latem. W zielonych dachach najczęściej stosuje się płyty z polistyrenu ekstrudowanego (XPS) lub twardego styropianu (EPS).
Warstwa ochronna – zabezpiecza niższe warstwy przed uszkodzeniami mechanicznymi.
Warstwa drenażowa – odprowadza nadmiar wody, a jednocześnie może magazynować jej część dla roślin.
Warstwa filtracyjna – zapobiega przedostawaniu się drobnych cząstek podłoża do drenażu i jego zamulaniu.
Warstwa wegetacyjna – specjalne lekkie podłoże zapewniające roślinom wodę, powietrze i składniki pokarmowe.
Roślinność – roślinność dostosowana do rodzaju dachu, np. rozchodniki, byliny, trawy, krzewy lub drzewa.

Największe wyzwania

Nośność konstrukcji

Zielony dach jest dodatkowym obciążeniem dla budynku, dlatego przed jego wykonaniem należy sprawdzić wytrzymałość konstrukcji. Należy uwzględnić nie tylko ciężar wszystkich warstw dachu, ale również masę zatrzymanej wody, śniegu oraz roślinności. Dachy intensywne, ze względu na większą ilość podłoża i możliwość sadzenia krzewów czy drzew, wymagają znacznie większej nośności niż dachy ekstensywne.

Odwodnienie

Prawidłowe odwodnienie jest jednym z najważniejszych elementów zielonego dachu. System warstw musi umożliwiać zatrzymanie części wody potrzebnej roślinom, a jednocześnie sprawne odprowadzenie jej nadmiaru, aby zapobiec zawilgoceniu konstrukcji. W tym celu stosuje się warstwy drenażowe, wpusty dachowe oraz przelewy awaryjne zabezpieczające dach podczas intensywnych opadów.

Podłoże

Podłoże na zielonym dachu musi zapewniać roślinom odpowiednie warunki wzrostu, a jednocześnie być lekkie i odporne na osiadanie. Nie stosuje się zwykłej ziemi ogrodowej, ponieważ jest zbyt ciężka i może zatrzymywać nadmierną ilość wody. Specjalistyczne mieszanki dachowe zapewniają odpowiednią równowagę między zdolnością magazynowania wilgoci, przepuszczalnością i dostępem powietrza do korzeni.

Rośliny

Roślinność na zielonym dachu musi być dostosowana do specyficznych warunków panujących wysoko nad ziemią: silnego nasłonecznienia, wiatru, okresowego niedoboru wody oraz dużych wahań temperatury. Gatunki powinny charakteryzować się odpornością na suszę i niewielkimi wymaganiami pielęgnacyjnymi. Na dachach ekstensywnych najczęściej stosuje się rozchodniki, rojniki, mchy, trawy i zioła, natomiast dachy intensywne umożliwiają wprowadzenie bardziej zróżnicowanej roślinności.

Przekroje do przerysowania

Rysunki pokazane w lekcji o pergolach i ogrodzeniach pochodzą z zeszytu ćwiczeń Mała architektura. Przekroje. Znajdziesz w nim wszystkie najważniejsze przekroje, rzuty i detale małej architektury, o których uczymy się w kwalifikacji OGR.04 i OGR.13 (i na studiach). Zachęcam nie tylko do ich przeanalizowania, ale również do przerysowania, najlepiej w odpowiedniej skali. W ten sposób o wiele łatwiej będzie Ci je zapamiętać.