Są standardowe ogrody przydomowe lub skwery miejskie. Są i ogrody specjalne. Projektując je musimy wziąć pod uwagę inne rzeczy, niż podczas projektowania „zwykłego” ogrodu. W tej lekcji poznasz najważniejsze przykłady takich ogrodów: rozarium, alpinarium i ogród skalny, ogród żwirowy, ogród traw, ogród ziołowy, ogród roślin wrzosowatych i ogród wodny.
Do ogrodów specjalnych zalicza się też ogrody społeczne, terapeutyczne, a nawet place zabaw, ale nimi zajmiemy się innym razem.
Dziś wpis dla wszystkich, którzy interesują się zielenią miejską.
Ogród różany
Ogród różany (rozarium, rosarium, różanka) to przestrzeń ogrodowa przeznaczona głównie do uprawy różnych odmian róż. Może być częścią większego ogrodu lub samodzielnym założeniem, mającym na celu eksponowanie piękna i różnorodności tych kwiatów. Rozaria często mają formę geometrycznych rabat lub bardziej swobodnych kompozycji, uzupełnionych o małą architekturę, jak pergole, ławki czy fontanny.
Rozaria znane są od średniowiecza, popularność zyskały w XIX wieku. Za jeden z pierwszych wyspecjalizowanych ogrodów różanych uważany jest La Malmaison we Francji, założony przez pierwszą żonę Napoleona Bonaparte Joséphine de Beauharnais.
Rośliny
W rozariach spotkamy różne odmiany róż:
- róże ogrodowe (szlachetne);
- róże rabatowe (wielkokwiatowe);
- róże „czepne” (pnące);
- róże pienne (szczepione na pniu);
- róże krzaczaste (w tym dzikie);
- róże karłowe (miniaturowe);
- róże olejkodajne.
Jak założyć
- Stanowisko: miejsce słoneczne, dobrze przewietrzane, ale osłonięte przed silnymi wiatrami.
- Podłoże: żyzne, przepuszczalne, o lekko kwaśnym odczynie (pH 6-6,5).
- Kompozycja: róże sadzone według wysokości (niższe odmiany z przodu, wyższe z tyłu), z uwzględnieniem kolorystyki i okresu kwitnienia.
- Pielęgnacja: regularne przycinanie, nawożenie, podlewanie i ochrona przed chorobami (np. mączniak).
- Dodatki: mała architektura (pergole, łuki), elementy wodne lub ścieżki z naturalnych materiałów dla ułatwienia pielęgnacji i estetyki.
Przykłady
Najbardziej znane rozaria w Polsce:
- Rosarium w Chorzowie (Śląski Ogród Botaniczny) – największe w Polsce, o powierzchni 7 ha;
- Ogród Różany w Szczecinie;
- Kolekcja Narodowa Odmian Uprawnych Róż oraz Ogród Testowy Nowych Odmian Róż w Ogrodzie Botanicznymw Powsinie w Warszawie.
Najbardziej znane rozaria na świecie:
- Europa-Rosarium w Sangerhausen (Niemcy) – jedno z największych na świecie (15 ha, 8700 taksonów i odmian);
- Roseraie du Val-de-Marne w L’Haÿ-les-Roses (Francja);
- Queen Mary’s Gardens w Londynie – ogród różany w Regent’s Park
Skalniak a alpinarium
Ogród skalny (skalniak) to dekoracyjna przestrzeń, w której główną rolę odgrywają kamienie oraz rośliny ozdobne, przystosowane do życia w suchych i nasłonecznionych warunkach. Nie musi naśladować naturalnych krajobrazów górskich, a jego celem jest estetyka. Może być zakładany w przydomowych ogródkach jako element ozdobny.
Alpinarium to specjalistyczny ogród, którego celem jest odwzorowanie naturalnych warunków występujących w górach. Jest projektowany z myślą o uprawie rzadkich i wymagających roślin alpejskich, wysokogórskich oraz subalpejskich.
Rośliny
W alpinariach stosujemy starannie wyselekcjonowane rośliny pochodzące z regionów górskich. Nie muszą to być tylko niskie byliny i krzewinki, ale również krzewy i drzewa.
W przydomowych ogrodach skalnych mogą pojawić się rośliny skalne i okrywowe lub byliny i krzewinki. Przykładowe gatunki:
- rojnik
- rozchodnik
- floks skrzydlasty
- dąbrówka rozłogowa
- pierwiosnek
- dzwonek karpacki
- goździk postrzępiony
- ubiorek wiecznie zielony
- żagwin ogrodowy
Jak założyć
- Stanowisko: słoneczne, naturalne lub sztucznie stworzone skarpy, południowe lub południowo-zachodnie zbocza
- Podłoże: lekko kwaśne do obojętnego
- Kompozycja: kamienie naturalne, jeden lub kilka rodzajów (nie za dużo), rośliny sadzone w małych grupach po kilka sztuk, szczeliny między kamieniami wypełnione małymi roślinami
- Pielęgnacja: regularne plewienie, ściółkowanie i przycinanie.
- Dodatki: ścieżki ze żwiru, kamienia lub drewna, suche strumienie, małe mostki czy rzeźby.
Przykłady
Ogrody skalne wprowadza się zazwyczaj w ogrodach przydomowych lub jako element większego założenia krajobrazowego (zdjęcia na początku działu). Alpinaria spotykamy najczęściej w ogrodach botanicznych.
Ciekawą odmianą ogrodu skalnego jest karesansui, który omówię za chwilę.
Ogród żwirowy
Ogród żwirowy to rodzaj ogrodu, w którym głównym elementem dekoracyjnym i funkcjonalnym jest żwir. Tego typu przestrzeń wyróżnia się minimalistycznym charakterem, łatwością w pielęgnacji i odpornością na suszę. Żwir pełni funkcję zarówno estetyczną, jak i praktyczną – zapobiega wzrostowi chwastów, chroni glebę przed wysychaniem i tworzy neutralne tło dla roślin.
Ogrody żwirowe zakładane były z powodów kontemplacyjnych (japońskie ogrody keresansui), estetycznych (ogrody minimalistyczne) i funkcjonalnych (łatwe do założenia i utrzymania). W ostatnich latach zyskują na popularności ze względu na swoją odporność na zmiany klimatyczne (xeriscaping).
Rośliny
Ogrody żwirowe tworzone są z roślin o małych wymaganiach wodnych, dostosowane do trudnych warunków siedliskowych.
Przykładowe gatunki:
- czosnek olbrzymi
- czyściec wełnisty
- jukka karolińska
- kostrzewa popielata
- łyszczec wiechowaty (gipsówka)
- krwawnik kutnerowaty
- rochodznik okazały
- wilczomlecz mirtowaty
Jak założyć
- Stanowisko: słoneczne, naturalne lub sztucznie stworzone skarpy, południowe lub południowo-zachodnie zbocza
- Podłoże: lekko kwaśne do obojętnego
- Kompozycja: kamienie naturalne, jeden lub kilka rodzajów (nie za dużo), rośliny sadzone w małych grupach po kilka sztuk, szczeliny między kamieniami wypełnione małymi roślinami
- Pielęgnacja: regularne plewienie, ściółkowanie i przycinanie.
- Dodatki: ścieżki ze żwiru, kamienia lub drewna, suche strumienie, małe mostki czy rzeźby.
Przykład: xeriscaping
Coraz dłuższe okresy suszy i zmiany klimatyczne zmuszają projektantów do poszukiwania pomysłów na ogrody niewymagające podlewania. Tak powstał xeriscaping. Idea ta przyszła do nas z regionów o ograniczonych zasobach wody.
Opiera się na 7 filarach:
- oszczędzanie wody
- poprawa jakości gleby
- ograniczenie powierzchni trawnika
- stosowanie w ogrodzie gatunków rodzimych i odpornych na suszę
- ściółkowanie roślin
- wydajne nawadnianie ogrodu
- odpowiednia pielęgnacja ogrodu.
Przykład: keresansui
Przykładem ogrodu żwirowego jest karesansui – tradycyjny japoński ogród suchego krajobrazu, inspirowany estetyką zen. To stylizowany krajobraz z układami skał, kamieni, mchu, żwiru oraz starannie przycinanej roślinności. Żwir zastępuje piasek ze względu na większą odporność na deszcz i wiatr. Ten typ ogrodu przeznaczony jest wyłącznie do kontemplacji.
Miniaturową wersją takich ogrodów są bonseki – krajobrazy tworzone na lakowych tacach z białego piasku, kamyków i skalnych odłamków.
Ogród traw
Ogród traw to przestrzeń ogrodowa, w której główną rolę odgrywają trawy ozdobne. Tego typu ogrody charakteryzują się naturalnym, lekkim i eterycznym wyglądem, inspirowanym krajobrazami łąk i stepów. Trawy wprowadzają do ogrodu ruch, dynamikę oraz wyjątkowy urok przez cały rok, zwłaszcza zimą, gdy wiele gatunków zachowuje swoje walory dekoracyjne.
Rośliny
W ogrodach traw dominują trawy ozdobne, uzupełnione bylinami i krzewami.
Trawy ozdobne:
- miskanty
- kostrzewy
- ostnice
- trzcinniki
- proso rózgowate
- rozplenice
Jak założyć
- Stanowisko: stanowisko słoneczne lub półcieniste
- Podłoże: przepuszczalne
- Kompozycja: sadzenie w grupach lub pasmach, aby uzyskać efekt masowy (choć coraz popularniejsze są również kompozycje mieszane), łączenie traw wysokich z niskimi, efekty sezonowe (trawy są dekoracyjne przez cały rok)
- Pielęgnacja: ścinanie traw wczesną wiosną przed rozpoczęciem wegetacji, umiarkowane nawożenie, regularne odchwaszczanie
- Dodatki: ścieżki żwirowe, duże głazy, rzeźby ogrodowe.
Przykłady
Wielu współczesnych architektów krajobrazu sięga po trawy ozdobne. Przepiękne kompozycje inspirowane naturą tworzy holender Piet Oudolf, który łączy trawy i byliny.
Najbardziej znane projekty to:
- Ogród własny w Hummelo, 1982 (Holandia)
- Scampston Walled Garden, 2000 (Wielka Brytania)
- High Line w Nowym Jorku, 2006
- Lurie Garden, Millennium Park w Chicago, 2003 (z Kathryn Gustafson i Shannon Nichol)
