Projektowanie oświetlenia to bardzo złożony i trudny proces. Przy większych projektach, np. parkach czy ciągach pieszo-jezdnych doborem oświetlenia zajmuje się specjalista w zespole lub zleca się taki projekt zewnętrznej firmie. Z kolei w małych, prywatnych ogrodach projekt oświetlenia sprowadza się do doboru kilku gotowych rozwiązań, bez wchodzenia w szczegóły techniczne.
Po co więc uczymy się o oświetleniu? Bo warto znać podstawy. Jeśli chcesz zamontować oświetlenie w swoim ogrodzie lub realizujesz małe projekty prywatnych ogrodów – będziesz wiedzieć, jakich produktów szukać. Jeśli chcesz pracować przy dużych projektach – ta wiedza przyda Ci się podczas rozmowy ze specjalistą od oświetlenia. A może temat Cię wciągnie i sam_ wyspecjalizujesz się właśnie w tym obszarze?
[Wszystkie zdjęcia na tej stronie pochodzą z oferty firmy BEGA].
Rodzaje oświetlenia
Poznajmy kilka podstawowych rodzajów oświetlenia. Zapewne pierwsze co przychodzi Ci do głowy, w kontekście oświetlenia zieleni miejskiej, to latarnie. A dokładniej mówiąc maszty oświetleniowe. Dzięki swojej wysokości mogą oświetlić sporą część chodnika i drogi, więc mogą być rozstawione dość rzadko. Warto zwrócić uwagę na oprawę – czy światło skierowane jest w dół czy rozproszone we wszystkie strony. To istotne, szczególnie w kontekście zanieczyszczenia światłem, do czego wrócę pod koniec tej lekcji.
Kolejny rodzaj to oprawy słupkowe, które dyskretnie oświetlają fragment chodnika. Mogą mieć różne wysokości, nawet w obrębie jednej linii produktów (zaraz do tego wrócimy). Możemy więc dobrać kilka różnych elementów, które będą spójne wizualnie.
Jeżeli potrzebujemy oświetlić chodnik przy ścianie budynku czy murze, możemy użyć opraw ściennych, montowanych na ścianie lub wpuszczanych w nią.
Ciekawym elementem świetlnym są oprawy umieszczone bezpośrednio w gruncie. Mogą tworzyć ciekawe efekty wizualne, jednak nie sprawdzą się w każdej sytuacji. Ze względu na oślepienie, które mogą powodować, nie powinny być zbyt mocne, więc nie są w stanie oświetlić dużych powierzchni.
Oprawy wiszące (zwane też zwieszakowymi) nie kojarzą się z przestrzenią publiczną. Stosujemy je raczej w domu, ewentualnie w ogrodzie, gdy między drzewami rozwieszamy girlandy lampek. Ale dlaczego nie powtórzyć tego na miejskim placu? Ten rodzaj oświetlenia jest bardzo nastrojowy i świetnie sprawdzi się w kawiarniach czy małych, zabytkowych uliczkach.
Poza oświetleniem głównym, które pozwala nam bezpiecznie poruszać się po ogrodzie lub dotrzeć od bramy wejściowej do drzwi, możemy wprowadzić oświetlenie dekoracyjne, punktowe, rozrzucone po ogrodzie. Oczywiście dotyczy to również przestrzeni publicznej. Ostatni przykład pokazuje, że światło to nie tylko techniczny dodatek, ale zintegrowany element projektu architektonicznego.
W ostatnich latach w ofercie producentów pojawiły się małe, przenośnie lampki stolikowe, które są odporne na warunki atmosferyczne, a które świetnie sprawdzą się na stole w ogrodzie przydomowym lub kawiarnianym.
Oświetlenie może służyć również do oznaczenia numeru domu czy podświetlenia szyldu sklepu. Pełni więc funkcję nie tylko dekoracyjną, ale i użytkową.
Zupełnie innym tematem jest oświetlenie zabytków, czyli iluminacja, która jest zaprojektowana tak, aby podkreślić najważniejsze walory danego obiektu, czy to architektury czy ogrodu. Ciekawą odmianą iluminacji jest oświetlenie fontann i basenów, z wykorzystaniem wodoodpornych lamp. Co więcej, oświetlenie nie musi być stałe. Poniżej znajdziesz film nagrany po zmroku na Wyspie Małgorzaty w Budapeszcie.
Linia produktów
Podobnie jak w małej architekturze, tu również mamy do czynienia z linią produktów. Możemy więc dobrać latarnie, słupki i oświetlenie naścienne tak, aby do siebie pasowały i wzajemnie się uzupełniały.
Parametry
Przeglądając katalogi opraw znajdziesz mnóstwo różnych tajemniczych oznaczeń. Wyjaśnijmy podstawowe pojęcia.
- Strumień świetlny oznacza jasność i jest opisany w lumenach (lm). Im więcej lumenów tym jaśniejsze światło.
- Moc oznacza ilość zużywanej energii i podawana jest w watach (W), z kolei napięcie mierzymy w wolach (V).
- Temperatura barwowa mierzona jest w Kelwinach (K) i oznacza czy światło jest ciepłe (<3300 K), neutralne (3300-5300 K) czy chłodne (>5300 K).
- CRI to wskaźnik oddania barw. Pokazuje jak wiernie żarówka oddaje kolory oświetlanego przedmiotu w stosunku do światła naturalnego. Wartości CRI podawane są od 0-100.
- IP oznacza klasę szczelności oprawy. Podaje się przy pomocy dwóch liczb – pierwsza oznacza nieprzepuszczalność ciał stałych (np. pyłu), druga odnosi się do nieprzepuszczalności wody. Wybierając oprawy do ogrodu musimy zastosować te, które mają minimum IP44.
- IK to z kolei odporność na uszkodzenia mechaniczne. Projektując teren publiczny lepiej wybrać te z wyższą odpornością.
- Rozsył światła może być wąski lub szeroki, symetryczny lub asymetryczny. Czasami opisany jest w stopniach, czasami przedstawiony w formie wykresu światłości.
Zanieczyszczenie światłem
W ostatnich latach coraz częściej poruszany jest temat zanieczyszczenia światłem. Latarnie świecące w nocy zwiększają poczucie bezpieczeństwa ludzi, ale wprowadzają w błąd zwierzęta. Te dzienne mogą myśleć, że wciąż jest dzień i nie mogą odpocząć. Te nocne tracą orientację w terenie. Wielu projektantów i producentów zaczyna zwracać na to uwagę. Oto rozwiązania, które można zastosować (kilka przykładowych):
- unikanie opraw skierowanych do góry lub ze światłem rozproszonym we wszystkie strony;
- zmiana temperatury barwowej (szczególnie korzystne jest spektrum bursztynowe ze zredukowanym udziałem światła niebieskiego);
- regulacja strumienia świetlnego i natężenia światła w zależności od godziny;
- zmniejszony współczynnik oddawania barw;
- zastosowanie czujników ruchu (światło włącza się tylko wtedy, gdy jest potrzebne).
Przykładem rozwiązania korzystnego dla środowiska jest BEGA BugSaver® i Dark Sky firmy BEGA.
