Jednym z pierwszych zadań, które powinniśmy wykonać, zanim zabierzemy się za projekt, jest analiza terenu, zarówno pod względem przestrzennym, prawnym, jak i przyrodniczym. Zacznijmy od tego ostatniego. Warunki naturalne (możesz spotkać też określenie: uwarunkowania przyrodnicze) mają kluczowy wpływ na kształtowanie rozwiązań projektowych. Musimy uwzględnić takie czynniki jak ukształtowanie terenu, nasłonecznienie, wiatr, gleba, woda powierzchniowa i gruntowa, strefa klimatyczna, istniejąca roślinność czy zanieczyszczenia powietrza i gleby.
Omówione w dzisiejszym wpisie uwarunkowania analizujemy zarówno projektując duże założenia parkowe, jak i niewielki ogród przydomowy. Jeśli nie jesteś architektem krajobrazu, ale masz własny ogród, który chcesz urządzić – zachęcam, żeby zacząć od dogłębnej analizy miejsca.
Płasko czy pod górę? Ukształtowanie terenu
Ukształtowanie terenu wpływa na wybór lokalizacji domu. Szukasz działki z widokiem na góry czy zależy Ci na terenie płaskim i dostępnym dla osób mających trudności w poruszaniu się?
To, jak ukształtowana jest działka, wpływa z kolei na lokalizację i wybór obiektów, ścieżek czy innych elementów krajobrazu. Strome zbocza mogą wymagać tarasowania lub zabezpieczenia przed obsypywaniem, a tereny płaskie mogą wymagać drenażu. Uwzględnienie naturalnych form terenu w projekcie może redukować koszty związane z niwelacją i ograniczać ingerencję w środowisko naturalne.
Ukształtowanie terenu warto sprawdzić zarówno w terenie, jak i na mapie. Czasami teren pozornie płaski ma nierówności lub jest pochylony, co wpływa znacznie na projekt. W razie wątpliwości, warto zlecić geodecie odpowiednie pomiary.
Słońce czy cień? Nasłonecznienie
Nasłonecznienie wpływa na mikroklimat danego terenu – na nasłonecznionych powierzchniach temperatura jest wyższa, co może być zaletą w chłodniejszych strefach klimatycznych, natomiast w cieplejszych regionach może prowadzić do przegrzewania się przestrzeni. Stąd potrzeba wprowadzania elementów i roślinności zacieniającej.
Ekspozycja na słońce decyduje o wyborze roślin. W projekcie należy zadbać o umieszczenie roślin zgodnie z ich wymaganiami świetlnymi. Warzywa i owoce potrzebują zazwyczaj dość dużo słońca. Analiza zacienienia działki może pomóc w wyborze miejsca na warzywnik.
Wieje, wieje wiatr. Ekspozycja na wiatr
Ekspozycja terenu na wiatr odgrywa istotną rolę w projektowaniu przestrzeni krajobrazowych, wpływając na wybór roślin, układ przestrzeni, a także komfort użytkowników.
W wietrznych lokalizacjach można wprowadzić żywopłoty, wysokie trawy lub krzewy, które pełnią rolę naturalnych barier przeciwwiatrowych. Taką funkcję mogą też pełnić wały lub zagłębienia.
Pod nogami. Rodzaj, wilgotność i PH gleby
Typ gleby i jej właściwości wpływają na wybór odpowiednich gatunków roślin oraz na stabilność konstrukcji.
Przy doborze roślin uwzględnia się takie cechy jak rodzaj (piaszczysta, piaszczysto-gliniasta, gliniasta)*, wilgotność (sucha, mokra, bardzo mokra)** i odczyn gleby (kwaśny, obojętny czy zasadowy)***.
* Aby sprawdzić rodzaj gleby musimy trochę się pobrudzić. >Jak przeprowadzić test gleby?
** Wilgotność gleby sprawdzimy higrometrem, czyli miernikiem wilgotności. >Jak używać miernika?
*** Odczyn gleby sprawdzimy kwasomierzem lub papierkiem lakmusowym. >Jak sprawdzić pH?
Woda z góry i z dołu. Hydrologia
Hydrologia to badanie wody występującej w przyrodzie. Z perspektywy architektury krajobrazu interesują nas zarówno wody powierzchniowe, gruntowe, jak i opadowe.
Wody powierzchniowe i wody gruntowe wpływają na omówioną wcześniej wilgotność gleby, a ta na dobór roślinności, a także na układ systemów nawadniających i drenażowych.
Projektowanie zielonych dachów, zbiorników retencyjnych czy stawów może pomóc w zarządzaniu wodą opadową. Podczas analizy terenu warto zwrócić uwagę na miejsca, w których można wprowadzić elementy tak zwanej błękitno-zielonej infrastruktury.
Upał i mróz. Strefa klimatyczna
Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego, który łączy cechy klimatu oceanicznego i kontynentalnego. Oznacza to, że klimat Polski jest zróżnicowany i zmienia się zarówno w przestrzeni, jak i czasie.
Projektując ogród uwzględniamy zarówno strefy mrozoodporności*, jak i strefy przemarzania**, które mogą być różne w różnych częściach Polski.
Należy też wziąć pod uwagę zmiany klimatyczne, które wpływają na podniesienie średnich temperatur i stepowienie niektórych obszarów.
* strefy mrozoodoporności roślin pozwalają nam stwierdzić czy wybrana roślina nie przemarznie w danej części Polski. >przykładowa mapa mrozoodporności
** strefy przemarzania gruntu będą nas interesować, gdy będziemy coś fundamentować. Dotyczy to również elementów małej architektury. >przykładowa mapa przemarzania
Na działce i za płotem. Istniejąca roślinność
Inwentaryzacja zieleni jest niezbędnym etapem pracy nad projektem, dlatego omówię ją bardziej szczegółowo w innym wpisie. W największym skrócie – inwentaryzacja polega na spisaniu w formie tabeli oraz zaznaczeniu na mapie wszystkich drzew i krzewów występujących na projektowanej działce. W tabeli podajemy nazwy gatunkowe, parametry roślin (szerokość korony, obwód pnia itp.) oraz stan zdrowotny.
Istniejąca szata roślinna często obejmuje gatunki rodzime, które są najlepiej przystosowane do lokalnych warunków naturalnych – klimatycznych i glebowych. Utrzymanie naturalnej roślinności pomaga w zachowaniu bioróżnorodności, wspiera lokalną faunę (np. owady zapylające i ptaki) i minimalizuje potrzebę ingerencji człowieka. Zmniejsza też koszty związane z pielęgnacją, nawożeniem i nawadnianiem.
Smog i sól. Zanieczyszczenia
Dobór roślinności w miastach wymaga szczególnej uwagi, ponieważ rośliny muszą sprostać specyficznym warunkom miejskim, takim jak zanieczyszczenie powietrza, ograniczona przestrzeń, sztuczne nawodnienie i wyższa temperatura.
W miastach roślinność narażona jest na wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza, a zimą na sól drogową, co wpływa na ich wzrost i zdrowie. Na szczególną uwagę zasługują zasadzenia przy drogach.
