W poprzedniej lekcji dużo uwagi poświęciłam słupom, przęsłom i zwieńczeniom. Ale to był tylko przegląd. Czas coś zbudować. Po kolei – zaczynamy od słupów.
Informacje tu zdobyte możesz wykorzystać do budowy trejaża lub pergoli w swoim ogrodzie. Albo prostego ogrodzenia (do ogrodzeń murowanych lub z podmurówką jeszcze dojdziemy). A teraz pozwól, że napiszę trochę więcej do osób zdających egzamin zawodowy z OGR.04 (jeśli Cię to nie dotyczy, przeskocz dalej).
Dlaczego mówię o słupach, przęsłach i zwieńczeniach, zamiast od razu przejść do trejaży i pergoli, jak w podręcznikach do architektury krajobrazu? Ponieważ denerwuje mnie ciągłe powtarzanie tych samych informacji. W podręcznikach znajdziesz przekroje słupów i detale połączeń z przęsłami w przypadku trejaży. Parę stron dalej są przekroje słupów i detale połączeń ze zwieńczeniami w przypadku pergoli. A w zupełnie innym rozdziale – łączenie słupów i przęseł ogrodzeniowych. W zasadzie są to te same rysunki. Cała masa różnych rysunków, we wszystkich możliwych kombinacjach. To może przytłaczać. Uważam, że jeśli nauczymy się jak stawiać słupy, jak łączyć je ze zwieńczeniami i przęsłami – możemy tworzyć dowolne kombinacje. Nie tylko trejaże i pergole, ale również ogrodzenia.
Ilustrowany słownik
Na początek – podstawowe pojęcia związane z budową trejaża (ale też pergoli i ogrodzenia).
Fundamenty
Głębokość fundamentu zależy od strefy przemarzania gruntu (patrz analizy przedprojektowe) oraz od tego jak łączymy słupki. Jeśli są one niskie, pojedyncze lub połączone luźną linką możemy im pozwolić wędrować w górę i w dół, gdy grunt zamarza i odmarza. Jeśli jednak mamy trejaż lub pergolę, gdzie słupy są połączone na sztywno, zbyt płytkie fundamentowanie mogłoby doprowadzić do uszkodzenia całej konstrukcji. Ponadto, jeśli słup jest naprawdę wysoki (powyżej 3 m) powinien być fundamentowany głębiej.
Materiał
Najbardziej podstawowe materiały to drewno, metal, beton, cegła i kamień. Wymiary słupów zależą od materiału, z których są wykonane oraz od obciążeń, które muszą przenieść. W trejażach i pergolach nie musimy się martwić o zalegający śnieg, jak w przypadku dachu. Z drugiej strony, w niektórych pergolach, belki są tak masywne, że ich waga robi się naprawdę duża. W takim wypadku musimy zadbać o solidne słupy.
Drewno
Drewno ma jedną podstawową wadę – nie może być fundamentowane bezpośrednio w betonie, bo zgnije, czyli mówiąc bardziej fachowo, ulegnie korozji biologicznej. (Wyjątkiem jest drewno robinii akacjowej, ale jest to materiał prawie niedostępny w polskich tartakach). Z drugiej strony jest to chętnie wybierany materiał do ogrodu, ze względu na właściwości estetyczne, ekologiczne oraz stosunkowo łatwą obróbkę.
Aby zafundamentować drewniany słup musimy użyć kotwy. Może to być kształtownik stalowy typu H, element stalowy z grubej blachy wpuszczany w drewno lub kątowniki mocowane na narożnikach słupa. Słup drewniany może być również przykręcany od góry do fundamentu lub (jeśli nie przenosi dużych obciążeń) umieszczony w kotwie wbijanej w ziemię. Przyjmuje się, że fundament powinien lekko wystawać nad poziom gruntu, aby zmniejszyć ryzyko zawilgocenia słupa. (Nie dotyczy to placów zabaw, gdzie fundamentu musi być specjalnie wyprofilowany i zakopany).
Oto kilka przykładowych metod fundamentowania drewnianego słupka:
Metal
Słupek metalowy może być fundamentowany w betonie. Minusem takiego rozwiązania jest to, że ewentualna wymiana słupka wiąże się z koniecznością wykopania lub rozkucia całego fundamentu. Czasami stosuje się dwie rurki – jedną, o mniejszej średnicy, fundamentuje się w betonie, a właściwą rurę nakłada się na nią i przykręca. W ten sposób można też zaoszczędzić na materiale – wewnątrz stosując tańszy materiał. Inna metoda to przykręcenie słupka bezpośrednio do fundamentu.
Mamy jeszcze słupki murowane. Mogą to być słupki całkowicie betonowe. W takim wypadku fundament i słupek właściwy jest monolitem, ale część nadziemną zazwyczaj poddaje się jakiejś obróbce (szlifowanie, piaskowanie, płukanie, młotkowanie, malowanie, stemplowanie) lub okłada się go płytkami ceramicznymi czy kamiennymi.
Słupki można wymurować z cegły klinkierowej lub wapienno-piaskowej (silikatowej). Zwykła cegła jest zbyt nasiąkliwe. W zależności od ułożenia cegieł otrzymamy różną grubość słupa. Najmniejszy rozmiar to 25 cm (czyli na przemian wozówka i 2 główki, ale o tym innym razem).
Najtrudniejsze do wykonania będą słupki z kamienia naturalnego. Stosuje się je przede wszystkim wtedy, gdy zależy nam na trwałości konstrukcji oraz estetyce dopasowanej do otoczenia, np. w ogrodzeniach posesji, parków czy terenów zabytkowych.
Daszki, czapki i kapturki
Zerknij jeszcze raz na pierwszy rysunek. Zwróć uwagę na to, jak wykończone są wszystkie słupy. Jeśli górna powierzchnia słupka byłaby płaska, po każdym deszczu zbierałaby się na niej woda. A to prowadziłoby do szybszego gnicia w przypadku drewna, korozji w przypadku metalu i uszkodzeń w betonowych lub kamiennych słupkach (mikropęknięcia, odspojenia). Ścięcie lub zwieńczenie w postaci „kapturków” sprawia, że woda spływa na boki zamiast wnikać w strukturę materiału.
Plakat i przekroje do przerysowania
Rysunki pokazane w tej lekcji pochodzą z zeszytu ćwiczeń Mała architektura. Przekroje. Znajdziesz w nim wszystkie najważniejsze przekroje, rzuty i detale małej architektury, o których uczymy się w kwalifikacji OGR.04 i OGR.13 (i na studiach). Zachęcam nie tylko do ich przeanalizowania, ale również do przerysowania, najlepiej w odpowiedniej skali (np. całe słupy w skali 1:20, a sposoby fundamentowania w skali 1:10) i z uwzględnieniem grubości linii. W ten sposób o wiele łatwiej będzie Ci je zapamiętać.
Przy zakupie zeszytu ćwiczeń otrzymasz również plakat w formacie A3 prezentujący najważniejsze nazwy omawianego elementu. Plakat dostępny jest również dla osób, które wykupiły dostęp do Narzędziownika.
