Drogi, ścieżki i place pełnią zarówno funkcje komunikacyjne, jak i kompozycyjne. Ich wymiary, sposób poprowadzenia i wykończenia wpływają na funkcjonalność, a materiały i kolor na styl ogrodu czy parku.
Nawierzchnie, podobnie jak mała architektura, to coś, z czym spotykamy się na co dzień. Warto więc uporządkować sobie wiedzę na ten temat. Mimo, że w nazwie kwalifikacji OGR.04 nie ma mowy o nawierzchniach, są one jednym z najczęściej wybieranych tematów na egzaminie (możesz się ich spodziewać na 95%).
(Nie)utwardzone
W największym skrócie nawierzchnie możemy podzielić na nieutwardzone i utwardzone. Te pierwsze są wykonane z sypkiego materiału, który jest przepuszczalny dla wody. Należą do nich nawierzchnie ziemne, żwirowe lub ścieżki wykonane z luźno rozrzuconych elementów, takich jak głazy czy plastry drewna.
Nawierzchnie utwardzone to wszelkiego rodzaju kostki brukowe (kamienne, betonowe, ceglane czy drewniane), płyty (kamienne, betonowe), jak również nawierzchnie lane z betonu lub asfaltu.
Podział na nawierzchnie utwardzone i nieutwardzone nie do końca się sprawdza, bo mamy jeszcze nawierzchnie specjalne, takie jak syntetyczna nawierzchnia amortyzująca na placach zabaw (niby utwardzona, ale w sumie to „zmiękczona”), albo nawierzchnia mineralno-żywiczna (wykonana ze żwiru, ale jednak zlepiona, więc działa jak utwardzona, ale jednak przepuszczalna dla wody i powietrza).
Ciekawym przypadkiem jest nawierzchnia drewniana. Jest powszechna, ale głównie z formie tarasów, pomostów lub kładek w naturalnym otoczeniu. Bardzo rzadko stosuje się ją na miejskich placach czy nawet w ogrodach. A szkoda. Więcej o nawierzchniach drewnianych przeczytasz w innym wpisie.
Kocie łby i mączka ceglana
Jako ciekawostkę podaję jeszcze kilka nazw związanych z nawierzchniami. Część z nich może pojawić się na egzaminie.
Jodełka i szachownica – to nazwy dwóch z wielu wzorów układanych z cegły, zarówno w murze, jak i na nawierzchni. Ilustracje znajdziesz na Pintereście.
Mączka ceglana – to sypki materiał pozyskiwany z gliny, wykorzystywany do budowy nawierzchni kortów tenisowych, boisk sportowych, bieżni, alejek spacerowych.
Kocie łby – bruk wykonany z okrągłych, polnych kamieni.
Powierzchnia biologicznie czynna – to część działki z naturalną roślinnością oraz wodą powierzchniową, która umożliwia wsiąkanie deszczówki i zapewnia wymianę powietrza. Nie wlicza się do niej utwardzonych podjazdów czy alejek, chyba że są to nawierzchnie ażurowe (np. z geokraty), przepuszczające wodę.
Nawierzchnia amortyzująca – nawierzchnia stosowana na placach zabaw w celu złagodzenia ewentualnego upadku z urządzenia zabawowego. Wymagane parametry określa norma bezpieczeństwa PN-EN 1176. Zgodnie z nią nawierzchnią amortyzującą może być piasek, żwir, kora lub zrębki drzewne lub nawierzchnia syntetyczna (np. poliuretanowa).
Gdzie i dla kogo
To, jakiego materiału użyjemy zależy zarówno od przeznaczenia, jak i lokalizacji projektowanej ścieżki czy placu. Inaczej będzie wyglądać ścieżka w prywatnym ogrodzie, inaczej główna aleja w parku, a jeszcze inaczej podjazd pod garaż. Nawet jeśli użyjemy tego samego materiału (np. żwiru lub kostki brukowej), musimy zróżnicować szerokość i grubość podbudowy. Na tym ostatnim skupimy się w kolejnym wpisie, dwa słowa o szerokościach za chwilę.
Oczywiście na wybór materiału wpływa również zamysł projektanta i styl ogrodu. Czasem sięgniemy po rustykalne drewno lub cegłę, innym razem bardziej będą pasować kamienne płyty. Kostki brukowe nie muszą być sześcienne. Mamy do wyboru różne kształty i kolory, dzięki czemu możemy tworzyć mniej lub bardziej wyszukane wzory. Możemy też łączyć materiały, na przykład ułożyć nawierzchnię z kamiennych płyt, ale obrzeże zrobić z klinkieru lub drobnej kostki.
Przestrzeń wolna od przeszkód
O nawierzchniach mówimy najczęściej w kontekście ścieżek i innych ciągów komunikacyjnych. Skupmy się teraz na nich.
Nie ma jednoznacznie ustalonej prawidłowej szerokości ścieżki czy alejki parkowej. Przyjmuje się, że jedna osoba potrzebuje min. 75 cm, a jeden pojazd 2,5 – 3 m. Co oznacza, że ścieżka w ogrodzie przydomowym może mieć około 1 m szerokości, ale już alejka w parku lub chodnik przy ulicy musi być odpowiednio szerszy.
Biorąc pod uwagę powyższe dane alejka o szerokości 1,5 m powinna wystarczyć na swobodne minięcie się dwóch osób. I tak jest, pod warunkiem, że te osoby są w pełni sprawne, nie poruszają się o kulach, na wózku czy z psem przewodnikiem. Taka szerokość będzie też zbyt mała dla rodziców z wózkami. Jeśli jeszcze do tego dołożymy słupki znaków drogowych, kosze na śmieci czy inne elementy, które pojawiają się na chodnikach – zostanie zdecydowanie za mało miejsca.
Przyjmuje się, że optymalna szerokość ścieżki pozwalająca na minięcie się dwóch osób na wózkach to 1,8 m i to powinno być nasze minimum. Jeśli nie ma możliwości wprowadzenia takiej szerokości na całej długości chodnika trzeba zastosować miejscowe rozszerzenia drogi, aby umożliwić mijanie się. Warto jeszcze dodać, że wysokość takiego ciągu komunikacyjnego nie powinna być mniejsza niż 2,2 m.
[Osobom zainteresowanym projektowaniem uniwersalnym polecam szczególnie publikację Włącznik 2.0. Projektowanie bez barier, którą można pobrać bezpłatnie na stronie integracja.org]
