Czym są obiekty roślinne? Nazywamy tak wszystkie rodzaje nasadzeń – roślinność drzewiastą, rośliny wieloletnie i jednoroczne. Przy czym interesuje nas tutaj nie tyle perspektywa botanika, co projektanta.
Dwa słowa do uczniów: Na zajęciach z roślin ozdobnych uczysz się rozpoznawać poszczególne gatunki. Na zajęciach praktycznych uczysz się jak je sadzić i pielęgnować. Obiekty roślinne pojawiają się również na zajęciach z podstaw krajobrazu czy historii ogrodów. A ja chciałabym zachęcić Cię do jeszcze innego spojrzenia na ten temat – rośliny w projektowaniu.
Zagrajmy!
Jak projektować obiekty roślinne? Jak grę komputerową! Bo jeśli ogród to świat, to wtedy…
- Mapa gry: Szkielet ogrodu tworzy roślinność drzewiasta, czyli drzewa, krzewy, krzewinki i pnącza. To od nich zaczynamy rozmieszczanie roślin w projekcie. Tworzą klimat, wyznaczają granice.
- NPC-e: Coś, co nadaje przestrzeni życie, zmienność, kolor to byliny.
- Skórki: Szybka zmiana wyglądu, sezonowe atrakcje. To dają nam rośliny jednoroczne i dwuletnie, rośliny cebulowe i zioła.
- Grass texture: Podstawowe tło, które łączy wszystko w całość i zapewnia spójność wizualną – murawa, czyli trawniki i rośliny okrywowe.
Drzewa, krzewy i pnącza
Do roślinności drzewiastej zaliczamy zarówno drzewa i krzewy, jak i krzewinki i pnącza, czyli te rośliny, które mają zdrewniałe pędy.
Na pewno wiesz, czym są drzewa i krzewy (w skrócie – drzewa mają pień główny, krzewy mają wiele pędów wyrastających z ziemi i przeważnie są mniejsze od drzew). A czym są krzewinki? To rośliny o częściowo zdrewniałych pniach. Najsmaczniejszy przykład to borówka czarna. Ze względu na rozmiary będziemy je raczej łączyć z bylinami. Pnączami mogą być zarówno rośliny zielne, jak i drzewiaste (czyli drewniejące). Omawiamy je razem, bo pełnią taką samą funkcję w architekturze krajobrazu.
Formy. Drzewa i krzewy
Drzewa, krzewy mogą występować w formie regularnej i nieregularnej.
Regularne
- żywopłot formowany
- szpaler (zwarty rząd drzew po jednej stronie drogi)
- aleja (rzędy drzew po obu stronach drogi)
- topiary (rośliny formowane przez cięcie)
Nieregularne
- żywopłot nieformowany
- kępa (swobodny układ kilkunastu drzew/krzewów tego samego gatunku)
- lasek, gaj
- klomb (grupa drzew i krzewów o regularnym kształcie, z dominantą na środku)
Formy. Pnącza
Wśród pnączy wyróżniamy prymitywne (np. jaśminowiec nagokwiatowy), owijające się (wijące się, ogonkoczepne i wąsoczepne, np. winorośl) i samoczepne (przylgoczepne i korzenioczepne, np. bluszcz pospolity).
Forma pnączy wpływa na rodzaj podpór. Szczegółowo konstrukcjami wspierającymi pnącza będziemy zajmować się później. Teraz tylko wymienię kilka przykładów, ponieważ wygląd tych konstrukcji stanowi ważny element kompozycji.
- Słupy – pojedyncze elementy konstrukcyjne;
- Bramy, łuki – elementy złożone z dwóch słupów i elementu poprzecznego;
- Kratki i siatki – elementy wolnostojące lub naścienne;
- Trejaże – rząd słupów połączonych kratkami;
- Pergole – kostrukcje utworzone z ciągu ustawionych równolegle bram, czasem połączone poprzecznymi elementami. Tworzą sklepienie wnętrza ogrodowego.
- Altany, pawilony – budowle ogrodowe o ażurowej konstrukcji lub zabudowane.
Funkcje
- sanitarno-higieniczna – drzewa ochronią przed zanieczyszczeniami powietrza, zawierają bakteriobójcze fitoncydy
- klimatyczna – drzewa obniżają temperaturę, osłaniają przed wiatrem, produkują tlen
- biocenotyczna – drzewa są schronieniem dla zwierząt, dostarczają im pożywienia, tworzą biocenozy
- gospodarcza – części roślin wykorzystywane są w przemyśle spożywczym, budowlanym, farmaceutycznym
- techniczna – rośliny drzewiaste wykorzystuje się w rekultywacji terenów zdegradowanych
- społeczna i psychologiczna – rośliny działają kojąco i uspokajająco na nasz układ nerwowy
- ekonomiczna – badania wykazały, że wartość terenów sąsiadujących z terenami zieleni znacznie wzrasta
- estetyczna i kompozycyjna – patrz dalej
Jak dobierać rośliny (ze względów kompozycyjnych)
- Drzewa, wyższe krzewy i pnącza tworzą ściany wnętrz krajobrazowych.
- Jednorodna roślinność drzewiasta stanowi tło kompozycji, podkreślające znajdujący się przed nią element wolnostojący.
- Aleje, szpalery i inne podłużne wnętrza kierują wzrok na dominantę.
- Drzewa mogą tworzyć kulisy, podkreślając określony widok lub zapraszając do kolejnego wnętrza.
- Roślinność może podkreślać cenne obiekty architektoniczne lub zasłaniać elementy mało dekoracyjne.
- Rośliny pojedyncze lub w grupach są odbierane jako element wolnostojący.
- Roślinność może służyć do uzyskania takich efektów jak rytm, symetria, kontrast barw lub kształtów.
> Zobacz również Kompozycja
Jeśli główną funkcją projektowanych roślin jest estetyka – przy wyborze roślin musimy wziąć również pod uwagę następujące czynniki:
- Rozmiary (od drzew o wysokości 25 m po płożące się krzewinki i pnącza);
- Pokrój (korony kolumnowe, stożkowate, kuliste, płaczące);
- Ozdobność (okazałe lub pachnące kwiaty, ozdobne owoce, barwne liście i pędy);
- Podatność na formowanie i tempo wzrostu;
- Zmienność sezonowa (rośliny zimozielone).
Oczywiście przy wyborze roślin uwzględniamy również ich preferencje odnośnie nasłonecznienia, wilgotności i żyzności podłoża oraz odczynu gleby.
> Zobacz również Dobór roślin i Teren. Analizy przedprojektowe
Jak dobierać rośliny (ze względów biocenotycznych)
Uwaga! Nawet jeśli główną funkcją projektowanych roślin są względy estetyczne, powinniśmy brać pod uwagę również ich biocenotyczne korzyści dla zwierząt:
- dla owadów – rośliny miododajne;
- dla ptaków i ssaków – rośliny zapewniające schronienie i pożywienie.
Do realizacji tego celu najlepiej przydadzą się gatunki występujące naturalnie na danym obszarze. Rolą architekta krajobrazu nie jest tworzenie „ładnych kompozycji” z roślin kupionych w szkółce, ale umiejętne wpisanie się w istniejącą przestrzeń.
Byliny
Rabaty bylinowe to stałe kompozycje złożone z wieloletnich roślin zielnych zimujących w gruncie oraz krzewinek (dodaję je tutaj ze względu na rozmiar). Dobrze zaprojektowana rabata jest atrakcyjna przez cały rok i służy przez wiele lat.
Wybierając rośliny kierujemy się przede wszystkim walorami dekoracyjnymi (barwa i faktura kwiatów i liści, wysokość i pokrój), a także wymaganiami siedliskowymi (żyzność i wilgotność gleby, stanowisko). Ważna jest również pora kwitnienia. Dobierając rośliny kwitnące w różnych okresach możemy stworzyć rabatę, która będzie atrakcyjna przez cały rok.
Byliny pełnią nie tylko funkcje dekoracyjne, ale również biocenotyczne – stanowią pokarm i schronienie dla wielu zwierząt.
Jak dobierać rośliny (ze względów kompozycyjnych)
- Roślinność może podkreślać cenne obiekty architektoniczne lub zasłaniać elementy mało dekoracyjne.
- Roślinność może służyć do uzyskania takich efektów jak rytm, symetria, kontrast barw lub kształtów.
- Kompozycja spójna z charakterem miejsca podkreśla jego styl.
- Rośliny niższe, płożące i przewieszające się sadzimy bliżej obserwatora, rośliny wyższe i większe dalej.
- Projektując rabaty bylinowe musimy uwzględnić, że część roślin zacznie się ze sobą mieszać.
- Na duże rabaty wybieramy większe rośliny, dobrze widoczne z daleka. Stosując małe rośliny wprowadzamy dużo sadzonek, aby stworzyć barwną plamę.
- Efekt głębi możemy uzyskać poprzez lokalizowanie na pierwszym planie roślin o barwach ciepłych, a na dalszym roślin o barwach zimnych.
Rośliny jednoroczne i dwuletnie, rośliny cebulowe
Kwietniki sezonowe to kompozycje tworzone z roślin jednorocznych, dwuletnich lub wieloletnich. Jak sama nazwa wskazuje – są zmieniane kilka razy w roku.
Kwietniki mogą być regularne i nieregularne, dywanowe (o wyrównanej wysokości roślin) i zróżnicowane, zakładane w gruncie i w pojemnikach. Stosuje się również rzeźbiarskie formy przestrzenne – specjalne konstrukcje wypełnione podłożem i obsadzone roślinami.
Kwietniki uważane są za ważny element dekoracyjny wielu założeń ogrodowych. Mają podkreślać rangę obiektów i zwiększać atrakcyjność założeń parkowych. W założeniach historycznych pełnią funkcję kulturową.
Kwietniki sezonowe w XXI wieku?
Niektórzy podkreślają funkcję biocenotyczną kwietników sezonowych. Rośliny zielne, jak wszystkie rośliny, oczyszczają powietrze z zanieczyszczeń i asymilują dwutlenek węgla, ale w znacznie mniejszym stopniu niż rośliny drzewiaste.
Kwitnące rośliny jednoroczne są źródłem pokarmu dla zapylaczy, ale dotyczy to również kwitnących, wieloletnich bylin.
Kwietniki sezonowe zmieniane są kilka razy w roku. Do wyprodukowania i utrzymania kolejnych roślin potrzebne są duże zasoby – woda, energia, nawozy.
Czy w XXI wieku możemy pozwolić sobie na sadzenie roślin, których nadrzędną (lub jedyną) funkcją jest dekoracyjność?
Jak dobierać rośliny (ze względów kompozycyjnych)
- Kompozycja spójna z charakterem miejsca podkreśla jego styl.
- Rośliny niższe, płożące i przewieszające się sadzimy bliżej obserwatora, rośliny wyższe i większe dalej.
- Przy większych budowlach możemy zaproponować większy kwietnik o skomplikowanym wzorze. W kameralnych wnętrzach wzór powinien być prosty i czytelny.
- W kwietnikach sezonowych można stosować geometryczne wzory, bo rośliny nie rozrosną się.
- Na duże kwietniki wybieramy większe rośliny, dobrze widoczne z daleka. Stosując małe rośliny wprowadzamy dużo sadzonek, aby stworzyć barwną plamę.
- Efekt głębi możemy uzyskać poprzez lokalizowanie na pierwszym planie roślin o barwach ciepłych, a na dalszym roślin o barwach zimnych.