Czym są obiekty roślinne? Nazywamy tak wszystkie rodzaje nasadzeń – roślinność drzewiastą, rośliny wieloletnie i jednoroczne. Przy czym interesuje nas tutaj nie tyle perspektywa botanika, co projektanta.
Dwa słowa do uczniów: Na zajęciach z roślin ozdobnych uczysz się rozpoznawać poszczególne gatunki. Na zajęciach praktycznych uczysz się jak je sadzić i pielęgnować. Obiekty roślinne pojawiają się również na zajęciach z podstaw krajobrazu czy historii ogrodów. A ja chciałabym zachęcić Cię do jeszcze innego spojrzenia na ten temat – rośliny w projektowaniu.
Zagrajmy!
Jak projektować obiekty roślinne? Jak grę komputerową! Bo jeśli ogród to świat, to wtedy…
- Mapa gry: Szkielet ogrodu tworzy roślinność drzewiasta, czyli drzewa, krzewy, krzewinki i pnącza. To od nich zaczynamy rozmieszczanie roślin w projekcie. Tworzą klimat, wyznaczają granice.
- NPC-e: Coś, co nadaje przestrzeni życie, zmienność, kolor to byliny.
- Skórki: Szybka zmiana wyglądu, sezonowe atrakcje. To dają nam rośliny jednoroczne i dwuletnie, rośliny cebulowe i zioła.
- Grass texture: Podstawowe tło, które łączy wszystko w całość i zapewnia spójność wizualną – murawa, czyli trawniki i rośliny okrywowe.
Funkcje roślin w ogrodzie i w mieście
Zanim przejdziemy do omówienia poszczególnych obiektów roślinnych dwa słowa o tym, jakie pełnią funkcje.
- sanitarno-higieniczna – przyczyniają się do ograniczenia zapylenia powietrza, zawierają bakteriobójcze fitoncydy
- klimatyczna – obniżają temperaturę, podnoszą wilgotność powietrza, osłaniają przed wiatrem, produkują tlen
- biocenotyczna – są schronieniem dla zwierząt, dostarczają im pożywienia, tworzą biocenozy, chroni glebę przed erozją
- gospodarcza – części roślin wykorzystywane są w przemyśle spożywczym, budowlanym, farmaceutycznym
- techniczna – rośliny wykorzystuje się w rekultywacji terenów zdegradowanych
- społeczna i psychologiczna – rośliny działają kojąco i uspokajająco na nasz układ nerwowy
- ekonomiczna – badania wykazały, że wartość terenów sąsiadujących z terenami zieleni znacznie wzrasta, dobrze zadbane tereny zieleni zwiększają estetykę i prestiż miejsc, dobry dobór roślin obniża koszty pielęgnacyjne
- estetyczna i kompozycyjna – patrz wpis Komponuj ogród jak pro.
Drzewa, krzewy i pnącza
Do roślinności drzewiastej zaliczamy zarówno drzewa i krzewy, jak i krzewinki i pnącza, czyli te rośliny, które mają zdrewniałe pędy.
Na pewno wiesz, czym są drzewa i krzewy (w skrócie – drzewa mają pień główny, krzewy mają wiele pędów wyrastających z ziemi i przeważnie są mniejsze od drzew). A czym są krzewinki? To rośliny o częściowo zdrewniałych pniach. Najsmaczniejszy przykład to borówka czarna. Ze względu na rozmiary będziemy je raczej łączyć z bylinami. Pnączami mogą być zarówno rośliny zielne, jak i drzewiaste (czyli drewniejące). Omawiamy je razem, bo pełnią taką samą funkcję w architekturze krajobrazu.
Formy. Drzewa i krzewy
Drzewa, krzewy mogą występować w formie regularnej i nieregularnej.
Regularne
- żywopłot formowany
- szpaler (zwarty rząd drzew po jednej stronie drogi)
- aleja (rzędy drzew po obu stronach drogi)
- topiary (rośliny formowane przez cięcie)
Nieregularne
- żywopłot nieformowany
- kępa (swobodny układ kilkunastu drzew/krzewów tego samego gatunku)
- lasek, gaj
- klomb (grupa drzew i krzewów o regularnym kształcie, z dominantą na środku)
Formy. Pnącza
Wśród pnączy wyróżniamy prymitywne (np. jaśminowiec nagokwiatowy), owijające się (wijące się, ogonkoczepne i wąsoczepne, np. winorośl) i samoczepne (przylgoczepne i korzenioczepne, np. bluszcz pospolity).
Forma pnączy wpływa na rodzaj podpór. Szczegółowo konstrukcjami wspierającymi pnącza będziemy zajmować się później. Teraz tylko wymienię kilka przykładów, ponieważ wygląd tych konstrukcji stanowi ważny element kompozycji.
- Słupy – pojedyncze elementy konstrukcyjne;
- Bramy, łuki – elementy złożone z dwóch słupów i elementu poprzecznego;
- Kratki i siatki – elementy wolnostojące lub naścienne;
- Trejaże – rząd słupów połączonych kratkami;
- Pergole – kostrukcje utworzone z ciągu ustawionych równolegle bram, czasem połączone poprzecznymi elementami. Tworzą sklepienie wnętrza ogrodowego.
- Altany, pawilony – budowle ogrodowe o ażurowej konstrukcji lub zabudowane.
Byliny
Rabaty bylinowe to stałe kompozycje złożone z wieloletnich roślin zielnych zimujących w gruncie oraz krzewinek (dodaję je tutaj ze względu na rozmiar). Dobrze zaprojektowana rabata jest atrakcyjna przez cały rok i służy przez wiele lat.
Wybierając rośliny kierujemy się przede wszystkim walorami dekoracyjnymi (barwa i faktura kwiatów i liści, wysokość i pokrój), a także wymaganiami siedliskowymi (żyzność i wilgotność gleby, stanowisko). Ważna jest również pora kwitnienia. Dobierając rośliny kwitnące w różnych okresach możemy stworzyć rabatę, która będzie atrakcyjna przez cały rok.
Byliny pełnią nie tylko funkcje dekoracyjne, ale również biocenotyczne – stanowią pokarm i schronienie dla wielu zwierząt.
Rośliny jednoroczne i dwuletnie, rośliny cebulowe
Kwietniki sezonowe to kompozycje tworzone z roślin jednorocznych, dwuletnich lub wieloletnich. Jak sama nazwa wskazuje – są zmieniane kilka razy w roku.
Kwietniki mogą być regularne i nieregularne, dywanowe (o wyrównanej wysokości roślin) i zróżnicowane, zakładane w gruncie i w pojemnikach. Stosuje się również rzeźbiarskie formy przestrzenne – specjalne konstrukcje wypełnione podłożem i obsadzone roślinami.
Kwietniki uważane są za ważny element dekoracyjny wielu założeń ogrodowych. Mają podkreślać rangę obiektów i zwiększać atrakcyjność założeń parkowych. W założeniach historycznych pełnią funkcję kulturową.
Kwietniki sezonowe w XXI wieku?
Niektórzy podkreślają funkcję biocenotyczną kwietników sezonowych. Rośliny zielne, jak wszystkie rośliny, oczyszczają powietrze z zanieczyszczeń i asymilują dwutlenek węgla, ale w znacznie mniejszym stopniu niż rośliny drzewiaste.
Kwitnące rośliny jednoroczne są źródłem pokarmu dla zapylaczy, ale dotyczy to również kwitnących, wieloletnich bylin.
Kwietniki sezonowe zmieniane są kilka razy w roku. Do wyprodukowania i utrzymania kolejnych roślin potrzebne są duże zasoby – woda, energia, nawozy.
Czy w XXI wieku możemy pozwolić sobie na sadzenie roślin, których nadrzędną (lub jedyną) funkcją jest dekoracyjność?
Nasadzenia w pojemniku
Nasadzenia w pojemnikach sprawdzą się tam, gdzie nie ma możliwości posadzenia roślin bezpośrednio w gruncie, np. na ulicach, placach czy dachach lub gdy chcemy zastosować delikatne rośliny, które mogłyby przemarznąć w gruncie (dlatego do tej grupy możemy włączyć byliny niezimujące w gruncie). Pełnią funkcje społeczne i psychologiczne, a także biocenotyczne i oczywiście estetyczne.
W pojemnikach możemy sadzić zarówno rośliny sezonowe (jednoroczne, dwuletnie), jak i wieloletnie byliny, a nawet krzewy i drzewa. Pojemniki z roślinami, które mogą przemarzać są przenoszone do pomieszczeń o niskiej temperaturze dodatniej.
Rodzaje pojemników
Do wyboru mamy całą masę różnych pojemników. Małe doniczki na balkonach i wielkie donice na parkingach. Drewniane, betonowe, ceramiczne, metalowe. Sześcienne, walcowate i o nieregularnym kształcie. Stosowane pojedynczo i zestawione w większe kompozycje. Stawiane na ziemi i wieszane na latarniach, oknach i balkonach. Reprezentacyjne donice na miejskich placach i rustykalne pojemniki przy karczmach. Tymczasowe i stałe. Pojemnik powinien odpowiadać stylowi założenia.
Wielkość pojemnika musi odpowiadać posadzonej roślinie, aby zapewnić roślinie prawidłowy wzrost, ale również ze względów kompozycyjnych. I najważniejsze – pojemnik powinien być stabilny. Nie może się przewrócić, nawet przy silnym wietrze lub gdy ktoś się o niego oprze. Pojemniki ustawiamy tak, aby nie utrudniały komunikacji, a jednocześnie umożliwiały prowadzenie zabiegów pielęgnacyjnych.
Trawniki i rośliny okrywowe
Murawy mają bardzo różne oblicza. W architekturze krajobrazu spotykamy zarówno przystrzyżone trawniki, jak i półdzikie łąki kwietne. Jeśli dodamy do tego roślinność zadarniającą mamy pełen przegląd roślinnej „podłogi”. Za chwilę omówimy każdy z tych rodzajów.
Warto pamiętać, że nie tylko trawy wchodzą w skład muraw. Są to również różnorodne rośliny jednoroczne, byliny, a także pnącza i krzewinki.
Rodzaje trawników
- dywanowe – najbardziej dekoracyjne, w miejscach reprezentacyjnych i w małych ogrodach, z 1-3 gatunków traw, koszone 2x/tydzień;
- parkowe – bardziej naturalne niż dywanowe, o różnorodnym składzie gatunkowym, koszone 3-4x/rok;
- łąkowe – przypominają naturalne łąki z dużą liczbą gatunków kwitnących, koszone 2x/rok;
- rekreacyjne – murawy wielogatunkowe, odporne na deptanie, w miejscach przeznaczonych do wypoczynku;
- sportowe – najbardziej odporne na deptanie i uszkodzenia mechaniczne, stosowane na boiskach i polach golfowych;
- specjalne – stosowane w miejscach trudnych, jak ogrody na dachach, strome skarpy, parkingi czy tory tramwajowe.
Roślinność okrywowa
Do muraw zaliczamy też przestrzenie pokryte roślinnością zadarniającą (zwaną też okrywową). Stosujemy ją tam, gdzie trawniki nie mają szans się utrzymać, a potrzebujemy powierzchni o równomiernym pokryciu roślinnością, ale też w miejscach, które pełnią funkcje czysto estetyczne i nie są przeznaczone do użytkowania (nie można na nie wejść).
Roślinność okrywową idealnie sprawdzi się jako runo parkowe, czyli rosnące bezpośrednio pod drzewami, gdzie jest dużo cienia.
Trawniki w XXI wieku?
Choć łąki kwietne zostały wymienione przed chwilą jako „trawniki łąkowe” warto poświęcić im trochę więcej uwagi, ponieważ mają wiele przewag nad tradycyjnymi trawnikami.
Po pierwsze, są one o wiele bardziej przyjazne dla środowiska, ponieważ nie wymagają częstego koszenia, co ogranicza emisję spalin z kosiarek i zużycie energii. Łąki są naturalnym siedliskiem dla wielu gatunków owadów, takich jak pszczoły i motyle i przyczyniają się do zachowania bioróżnorodności. W odróżnieniu od trawników, które często wymagają intensywnej pielęgnacji, nawożenia i podlewania, łąki wymagają mniej zabiegów pielęgnacyjnych i odporniejsze na susze. Dodatkowo wprowadzają kolor, co wpływa na atrakcyjność miejskich terenów zieleni.
